Dehumanisasyon, Banggaan sang Uri, kag Damgo sang Kasulhay

 John E. Barrios

Ang mga ini ang mga konsepto sang klasikal nga Marxismo nga mahimo mabasahan sa eksibit nga Makinaryo sa Puluy-an Art Space nga ginbuylugan nanday Melvin Guirhem, PG Zoluaga, John Paul Castillo, Jan Michael Tauro, AR Lasap, kag Edmar Colmo.

Sa pagsulod pa lang sa gallery makit-an na sa guwa ang collaborative mural (“Makinaryo”, mixed media, 10 x 6 ft) nga ginpinta sang anum ka artist nga gintawag ang mga kaugalingon Sangdiwa Collaborative. Amo man ini ang title carrier sang ila eksibisyon nga nakaangot sa pagdumdom sang Labor Day nga natuon sa petsa Mayo uno. Ginalangkapan ining mural sang lima ka panel nga may lalaki nga may pakpak, putol ang may-korona nga ulo; mangunguma nga ginamultiplay sa guya ang imahen sang kapareho nga mangunguma; daw makina nga pintado nga lalaki nga gahakos sang krus; buy-unan nga drayber-obrero; kag nadulaan lawas nga tawo. Ang lima ka panel ‘ginasugpon’ sang rubber belt nga nagapatiyog sang korona nga gakonekta sa kinatawo sang lalaki, sa ulo, sa manubela, sa ruyda, kag sa krus sang mga imahen sang kalalakinhan. Kada panel ginaduktan sang kolor berde nga egg tray nga naduktan sang mga piktyur sang lawas kag guya nga makapasadya sa balatyagon kag panimuot sang tawo.

Ginhambal ni Karl Marx nga ang Kapitalismo ang nagtulod sa pigado (mga mangunguma sa uma, trabahador sa siyudad) para ang produkto sang ila obra indi nila maangkon kag bangud sina nadulaan sila sang balatyagon nga makatawo—na-dehumanays kag na-alyeneyt sila sa ila kaugalingon: ang ani sang mangunguma indi na makapasadya sang iya kaugalingon nga pamilya, ang obra sang trabahador nangin krus nga bilitbiton, ang drayber nangin ulipon sang iya makina, ang trabahador hasta lang sa ‘pagkambiya’ sang iya pala, sa pagkutkot para ipatindog ang pabrika sang manggaranon nga manupsop sang iya ginpaduguan kag ginpamalhasan nga obra—tanan para sa pagprodyusar sang ganansiya sang mga kapitalista.

Sa pagsulod sa gallery, makit-an sa nawala nga bahin ang pinta ni Edmar Colmo nga “Mapag-samantala” (acrylic on canvas, 5 x 6 ft) nga gapakita sang figura sang matambok nga ‘Kapitalista’ nga nagapanginaon sang produkto sang kadutaan gamit ang kamot nga daw backhoe kag ngipon nga mataliwis nga kadena. Sa unod sang figura nakalubong ang mga imahen sang masa samtang sa idalum ang mga wala pa nakaon, nagakalumos sa baha kag kalamidad nga nangin resulta sang malain kag iresponsable nga binuhatan sang mga kapitalista.  Sa report sang Office of Civil Defence Western Visayas may-ara 174, 840 katawo ang nahalitan sang baha sang tuig 2025 lamang (Sala). Gintawag ni Marx ang amo sini nga ‘pagkaon’ sang kapitalista nga ‘primitive accumulation’ nga amo ang nagalubong sa mga trabahador sa padayon nga kapigaduhon. Ang pagkamkam sang kadutaan, pag-ubos tapas sang kakahuyan, pagpamakal sang barato nga produkto sang mangunguma, kag pagbaligya sa sobra kamahal ang naghatag sa mga Kapitalista sang sobra-sobra nga ganansiya kag manggad nga labi pa gid nga nagapadako kag gapalapad sang distansiya sa tunga sang manggaranon kag imol. Amo man ini ang gintawag ni Marx nga ‘crisis of abundance’ kung sa diin padayon ang pagtambok sang kapitalista kag subong man ang pagniwang sang mga trabahador kag iya kapamilya. Ginalantaw nga sa rehiyon sang Western Visayas, sa kada 100 nga pamilya may 10 ka pamilya nga pigado o ang ginakita kulang sa pambakal sa basic needs sang iya pamilya suno sa report sang Philippine Statistics Authority (Lena).

Gin-ugat ni Melvin Guirhem—sa istilo nga matawag naton nga ‘Pintadismo’ (halin sa pintados o tumandok nga Panayanon nga may tattoo sa lawas)—ang kapigaduhon kag pagkaulipon sang masa sa kolonyal nga kasaysayan sang pungsod sa diin ang naglayas na nga si Uncle Sam amo pa man sa gihapon ang nagagahum sa masa nga Pilipino. Sa “Tunggalian” (collage artwork, 4 x 5 ft) ni Guirhem makit-an ang duha ka tumandok nga nagapakigbuno (wrestling) kay Uncle Sam bisan ang isa sa ila daw nahigtan na nga karbaw sa ilong. Samtang si Uncle Sam nagapabilin nga isa ka higante nga agila, malaba kag mataliwis ang mga kuko kag may malaba nga ilong; sa iya kada buka sang bibig nagaguwa ang dolyar nga amo ang magatabon sa peso. Madulom ang kolor sang kalibutan sa likod sang mga figura nga nagapakig-away. Bisan ang krus nga legasiya sang nauna nga kolonyalistang Espanyol wala sang maobra sa gahum sang makinaryo sang Amerika.  Basi matuod man gid ang ginhambal ni Marx nga “religion is the opium of the masses.” Ang interbensyon nga ini ginpabugal pa ni US Ambassador Sung Kim sang 2016 sa pagmitlang sang ‘ironclad’ nga Mutual Defense Treaty, sang US bilang top trading and foreign investment partner, kag ang pagpondo nga gin-obra sang USAID sa pungsod Pilipinas (Ibon).

Ang padayon nga kapigaduhon gapadayon man lang bangud man sa padayon nga pakipagsabwatan sang Malakanyang sa makinaryo kag sistema sang Kapitalismo. Sa pinta ni John Paul Castillo nga “Crucificados Pelo Sistema” (Ginlansang sa Krus sang Sistema, textile paint on polyester cotton, 6 x 6 ft) makit-an ang Palasyo sang Malakanyang nga nagapanamit higda sa mahumok nga ulunan, ginabantayan sang mga idu, man-og, kag Justicia nga nagapatambok sang iya madamu nga suso. Ang mga imol husto lang maghulat sang binitay nga grasya (trabaho, ayuda, kag iban pa) kapareho sang mga piso sa pugad sang ila mga ginikanan nga mga trabahador, mangingisda, mangunguma, kag sakada. Indi lang ang ila nga trabaho ang nagalansang sa ila sa krus sang kapigaduhon, ang makinaryo sang sistema ang mas nagahatag sang kabug-at sang krus sa ila adlaw-adlaw nga pagpangabuhi. Sang ining bulan lang sang Enero ginreport sang Philippine Statistics Authority nga nagtaas ang unemployment rate sa West Visayas sang 5.5% ukon kaparehos nga numero sa 122,000 katawo nga wala sang trabaho (Oladive). Kung amo sini ang statistics diri pa lang sa aton rehiyon ano pa gid ayhan kung bilog nga Pilipinas na? Gani indi naton mabasol si AR Lasap kun ngaa sa iya panglantaw ang masa ginpabayaan na sang Ginoo. Sa iya pinta nga “Abandoned by God” (acrylic on canvas, 5 x 6 ft) ang ‘masa’ mga tiil kag mga kamot na lamang nga nakadasok sa daku nga kuna nga inugsakripisyo sang isa ka kulto sa ila ‘demonyo’.  

Samtang sa installation ni PG Zoluaga, (“Four Pees”) ang binaliktad nga mga dalagkuan nga letra sang “SEX” nagapakahulugan sang padayon—kapareho sang virus—nga nagapalapta sang sekswalisasyon, objektifikasyon, kag alyenasyon sang kababayinhan bangud sa ila materyal nga kondisyon sa sulod sang sistema sang Kapitalismo. Makit-an sa tunga sang kada letra ang isa ka lalaki nga figura nga wala guya nga nagabitbit sang figura sang hublas nga babayi nga wala man sang guya. Gapalibot sa mga piktyur ang laragway sang makalalaton nga virus.

Apang sa punta sang sugilanon nahanungod sa malain nga buhat sang Kapitalismo, mabanaagan pa man ang pag-asa sa suhestiyon sang mga kahulugan sa obra ni Jan Michael Tauro. Ang “Roots of Ascent” (acrylic on canvas, 6 x 6 ft) ni Tauro nagatinguha sang pagbadbad sang posibilidad kag pamaagi sang pagbaliktad sang makinaryo/sistema. Ang teksto sang construction site nga “On this site will rise” nahimo nga “ON THIS SITE WE RISE” (sa likod sang mga letra makita pa ang pedestal sang estatuwa ni Rizal sa Luneta), gin-updan sang nakakuom nga inumol, kag mga slogan nga “Para sa Bayan,” “Regular na Trabaho hindi Endo,” “Endo Ibasura,” “Sahod Trabaho Karapatan” nga ‘pirmado’ sang “Kilusang Manggagawa” kag “Union Obrera Democratica” (ang ulihi nga organisasyon gintukod pa sadtong 1902 ni Isabelo delos Reyes kag Herminegildo Cruz, nga nangampanya sang walo ka oras sa trabaho, eksakto nga sueldo, kag kahilwayan sa mga Amerikano (wikipedia). Ang pinta gapakita sang mga trabahador sa konstruksiyon sa porma nga triangulo, wala gatulok o kun wala mata ang mga yara sa idalum apang ang sa apex amo ang may maaram nga tulok sa sin-o man nga malantaw sa obra/ila. Sa pinakaidalum, sa tunga nga bahin makita ang likod sang buaya nga ginatusok sang kabilya kag sa indi magadugay pagaulaan sang ‘Mabuhay Cement’ sang miyembro sang Kilusang Manggagawa/Union Obrera Democratica—sang Masang Pilipino. Suno gani sa hambal ni Marx indi mapunggan ang pag-alsa sang masa bangud ini ang konsekwensiya sang Kapitalismo, bangud sa pag-dehumanays kag alyeneyt sini sa tawo kag sa pagpuwersa sa masa nga mangin suelduhan nga trabahador. Kag ining uri (class) sang trabahador magadamo, magabaskog, magaalam, kag magatulod sang ginatawag nga Rebolusyon para bag-uhon ang sistema sang Makinaryo sang Kapitalismo.

References

Ibon. Ibon.org. 14 November 2016. 18 May 2026. <https://www.ibon.org/then-and-now-us-economic-intervention-in-the-philippines/>.

Lena, Perla. Philippine News Agency. 18 October 2024. Monday May 2026. <https://www.pna.gov.ph/articles/1235895>.

Oladive, Mariela Angella. Daily Guardian. 8 May 2026. 18 May 2026. <https://www.dailyguardian.com.ph/blog/w-visayas-unemployment-climbs-to-5-5-in-january-2026-psa>.

Sala, John. GMA Regional TV. 21 October 2025. Monday May 2026. <https://www.gmanetwork.com/regionaltv/news/110893/massive-flooding-in-panay-island-affects-over-174000-persons/story/>.

wikipedia. Wikipedia. n.d. <https://en.wikipedia.org/wiki/Uni%C3%B3n_Obrera_Democr%C3%A1tica_Filipina>.